Wednesday, August 16, 2017

ΤΟ ΜΠΛΕ ΜΑΤΟΧΑΝΤΡΟ

ΤΟ ΜΠΛΕ ΜΑΤΟΧΑΝΤΡΟ 
ένας ολόκληρος τοίχος γεμάτος ματόχαντρα στο εστιατόριο Arap στο Πλατάνι
Ο πιο διαδεδομένος τρόπος προστασίας από το μάτιασμα, είναι το ματόχαντρο, ένα φυλαχτό που αποτελείται από μία χάντρα και μέσα της ένα γαλάζιο μάτι.
Η προέλευσή του είναι αιγυπτιακή, από το μάτι του Ώρου. Το χρώμα συμβολίζει τη θάλασσα ή/και τον ουρανό, τους τόπους όπου θέλουμε χαθεί η αρνητική ενέργεια.
μπρελόκ με ματόχαστρα σε όλα σχεδόν τα τουριστικά καταστήματα της παλιάς πόλης
φτηνά δωράκια τα ματάκια, αποτελούν το τέλειο σουβενίρ
μαγνητάκια με ματάκι

Στην Ελλάδα και στην Τουρκία, τα φυλαχτά που έχουν την ικανότητα να προστατεύουν από το μάτι, έχουν την μορφή μπλε ματιών.
Η πίστη στο "μάτι" (evil eye)  είναι πιο διαδεδομένη στη Μέση Ανατολή, στη δυτική αλλά και στην ανατολική Αφρική, κεντρική/νότια Ασία, αλλά και στην Ευρώπη, ιδίως στις μεσογειακές χώρες. Αναφορές στην βασκανία μπορούν να βρεθούν στο Κοράνι, όπως και σε Εβραϊκά ιερά κείμενα (Ταλμούδ, Τανάκ).
στο πάτωμα του Νερόμυλου στη Ζια
Στην περιοχή του Αιγαίου, καθώς και σε άλλες περιοχές όπου δεν υπάρχουν πολλοί άνθρωποι με μάτια ανοικτού χρώματος, θεωρείται ότι τα ανοιχτόχρωμα μάτια μπορούν να "ματιάσουν" ευκολότερα. Αυτή η πεποίθηση ίσως έχει τις ρίζες της στο γεγονός ότι, άνθρωποι από κοινωνίες όπου δεν ήταν διαδεδομένη η πίστη στη βασκανία (όπως π.χ. από την Βόρεια Ευρώπη), πιθανόν να μην τηρούσαν κάποια τοπικά έθιμα όπως το να μην κοιτά κανείς έντονα στα μάτια αγνώστους. 
στην ταβέρνα Αμπαβρης
Η Εκκλησία μας παραδέχεται τη βασκανία, αλλά για την αντιμετώπισή της έχει ειδική ευχή και σε καμία περίπτωση δεν αποδέχεται τα παγανιστικής προελεύσεως ξεματιάσματα.
στο Waterpark "Lido" στο Μαστιχάρι
στο καφενείο "ο Δάσκαλος" στην Καρδάμαινα

σε μάντρα στο Κοκκινόνερο

στην οδό Κουντουριώτου

Πηγή: Wikipedia Βασκανία
Φωτογραφίες: Sophia Karagianni
 

Tuesday, August 15, 2017

ΟΙ ΠΑΝΑΓΙΕΣ ΤΟΥ ΔΕΚΑΠΕΝΤΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΣΤΑ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ

ΟΙ ΠΑΝΑΓΙΕΣ ΤΟΥ ΔΕΚΑΠΕΝΤΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΣΤΑ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ
Σίγουρα είναι πολλές οι εκκλησίες της Παναγίας που γιορτάζουν το Δεκαπενταύγουστο και σίγουρα δεν τις έχω επισκεφτεί όλες (ακόμα). Ή ίσως και να τις έχω επισκεφτεί αλλά να μην γνωρίζω ότι είναι αφιερωμένες στην Κοίμηση της Θεοτόκου και άρα γιορτάζουν το Δεκαπενταύγουστο. Εγγυημένα, όμως, αποτελούν πόλο έλξης για τους προσκυνητές οι οποίοι γεμίζουν τα καραβάκια και κατ' επέκταση συρρέουν στα νησιά για να προσκυνήσουν την Παναγία τη Σπηλιανή στη Νίσυρο, την Παναγία τη Μελαχροινή στην Ψέριμο και την Παναγία της Τελένδου.
Ο εορτασμός της Παναγιάς στα Δωδεκάνησα, είναι ξεχωριστός, με πανηγύρια σε όλα τα νησιά και σε όλα τα χωριά.
Τα περισσότερα εξ αυτών έχουν τα δικά τους έθιμα, που κρατούν από γενιά σε γενιά και τα κάνουν ξεχωριστά.

Έχουμε και λέμε:
ΤΕΛΕΝΔΟΣ: 
Στην Τέλενδο ο Ενοριακός ναός της Παναγιάς (η Παναγιά της Τελέντου) χτίστηκε και ιστορήθηκε από δωρεές ναυτικών στις αρχές του προηγούμενου αιώνα.

ΨΕΡΙΜΟΣ:
Η εορτή της Παναγιάς στο νησί της Ψερίμου, όπου δεσπόζει η εκκλησία της Παναγιάς της «Μελαχροινής», όπως την αποκαλούν οι ντόπιοι λόγω του σκούρου χρώματος της ρωσικής τεχνοτροπίας εικόνας είναι ιδιαίτερη. Με πλοιάρια κάτοικοι από την Κάλυμνο, την Κω και τη Νίσυρο καταφθάνουν για να ζητήσουν τη χάρη της Παναγίας. Οι καμπάνες ηχούν πανηγυρικά τη στιγμή που γίνεται η περιφορά του επιταφίου της Θεοτόκου. Συγκινητικές είναι οι στιγμές όταν κλήρος και λαός, ντόπιοι και τουρίστες, συμμετέχουν στη λιτανεία η οποία περνά από τους δρόμους και τα σοκάκια της νήσου ακόμα και από την αμμουδιά στην άκρη της θάλασσας.

ΚΑΛΥΜΝΟΣ:
Η εκκλησία της Παναγιάς της Χαριτωμένης (1794) με το εντυπωσιακό ξυλόγλυπτο και επιχρυσωμένο τέμπλο της, βρίσκεται στην Χώρα, την πρώτη πρωτεύουσα της Καλύμνου και έχει μία πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία, σχετικά με την εύρεση της παλαιάς εικόνας της Παναγίας, που κοσμεί την εκκλησία και σχετικά με την ανέγερση του ναού, όπου χρησιμοποιήθηκαν υλικά (κίονες, κιονόκρανα, επιγραφές, ανάγλυφα, δόμοι) από το ιερό του Δηλίου Απόλλωνα.
Σήμερα σώζονται, στα αρχικά τους εμφανή σημεία, σε άριστη κατάσταση.

ΛΕΡΟΣ:
Η Παναγία του Κάστρου στη Λέρο έχει τη τιμητική της τον Δεκαπενταύγουστο και χιλιάδες κόσμου ανεβαίνουν τα εκατοντάδες σκαλοπάτια της για να προσκυνήσουν την Αγία εικόνα της, αλλά και να θαυμάσουν την υπέροχη θέα, αφού όλο το νησί βρίσκεται «στα πόδια Της». Ωστόσο εξίσου γνωστή είναι και η Παναγία η Καβουριανή η οποία βρίσκεται κοντά στον οικισμό Ξηρόκαμπος. Το γραφικό εκκλησάκι ονομάζεται και της Καβουράδαινας, διότι στη θέση που είναι, κατά την παράδοση, ένας ψαράς που έψαχνε για καβούρια βρήκε μέσα σε σχισμή την εικόνα της Παναγίας.
Παναγία Καβουράδαινα
ΝΙΣΥΡΟΣ:
Στη Νίσυρο, γιορτάζει η Παναγιά η Σπηλιανή ένα από τα πιο γνωστά μοναστήρια που προσελκύει πλήθος κόσμου από όλα τα Δωδεκάνησα. Το έθιμο θέλει τις λεγόμενες «εννιαμερίτισσες» να καταφτάνουν από τα γύρω νησιά στη μονή εννιά μέρες πριν, για να πραγματοποιήσουν μια ξεχωριστή τελετουργία που λήγει ανήμερα της Παναγιάς. Την παραμονή προσφέρονται στους επισκέπτες ρεβίθια και πατάτες και ανήμερα κρέας με πατάτες στο γλέντι που γίνεται στην αυλή του σχολείου κάτω από την εκκλησία.

ΚΩΣ:
Για τις εννέα (9) εκκλησίες της Κω που γιορτάζουν το Δεκαπενταύγουστο, υπάρχει ξεχωριστή ανάρτηση: ΟΙ ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΠΟΥ ΓΙΟΡΤΑΖΟΥΝ ΤΟ ΔΕΚΑΠΕΝΤΑΥΓΟΥΣΤΟ ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΚΩ

Πηγή: Τα Δωδεκάνησα κι οι εκκλησιές της Παναγίας
ΟΙ ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΛΥΜΝΟΥ
Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Sunday, August 13, 2017

ΠΑΝΑΓΙΑ ΣΤΥΛΩΤΗ, ΚΕΦΑΛΟΣ

ΠΑΝΑΓΙΑ ΣΤΥΛΩΤΗ, ΚΕΦΑΛΟΣ
Η Παναγία Στυλωτή είναι περιοχή στην Κέφαλο, δυτικά του Αγίου Ιωάννη και του βουνού Θυμιανός, όπου βρίσκεται η ομώνυμη εκκλησία, αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Ανήκει στην ενορία των Εισοδίων Θεοτόκου Κεφάλου και γιορτάζει στις 15 Αυγούστου.
Σύμφωνα με το Ζάρακα υπάρχει και ομώνυμη βρύση στην περιοχή.
Το όνομα απαντά σε παραλλαγές: Στυλωτή, Στυλλωτή, Στηλωτή και Στηλλωτή και μπορεί να σχετίζεται με στύλους (αρχαίους κίονες δηλαδή) ή με βράχο, πιθανά επειδή δεσπόζει, εξέχει ή στηρίζει σαν στήλος, καθώς ένα τοπωνύμιο στο Πυλί -Στηλλωτή-έχει αυτή την ετυμολογία κατά τον Σκανδαλίδη.
Πιο πιθανό βέβαια, θεωρώ το ενδεχόμενο να ονομάστηκε Στυλωτή λόγω αρχαίας μαρμάρινης στήλης (αμφικιονίσκος) που βρέθηκε εκεί και που τώρα δεσπόζει στο κέντρο της εκκλησίας.
Ο εσπερινός και το πανηγύρι που ακολουθεί στην Παναγία τη Στυλωτή είναι από τα πλέον δημοφιλή αφού χιλιάδες κόσμου συρρέει για να απολαύσει τη φημισμένη ροβυθάδα κοκκινιστή και λεμονάτη την παραμονή της γιορτής που είναι νηστεία, και γίδα βραστή και κοκκινιστή ανήμερα που είναι το πανηγύρι, αλλά και λουκουμάδες και γλέντι μέχρι πρωίας.
Αρκετά αρχαία αρχιτεκτονικά μέλη διακοσμούν το εσωτερικό και το εξωτερικό του ναού.
τμήματα κορνίζας τόξου
 τραπητός-για σύνθλιψη καρπού ελαιόλάδου
Η εκκλησία (κτ. Ιω. Καρπάθιος) βρίσκεται σε εξαιρετική τοποθεσία με υπέροχη θέα προς την ανεμογεννήτριες.
Πρόκειται για ένα από τα πιο γραφικά εκκλησάκια της Κεφάλου.
Στο τεράστιο προαύλιό της δεσπόζει μια χαρουπιά. Την πρώτη φορά που επισκεφτήκαμε την εκκλησία το 2012, κάποιος κύριος μάζευε χαρούπια κι έτσι είχα κι εγώ την ευκαιρία να δοκιμάσω γα πρώτη φορά την πεντανόμιστη "σοκολάτα των φτωχών".
Ευχαριστώ τη φίλη αρχαιολόγο, Βασιλική Χριστοπούλου για τη βοήθειά της στην αναγνώριση του αμφικιονίσκου και του τραπητού.
Κείμενο, Φωτογραφίες: Sophia Karagianni